DIỄN VĂN LỄ TƯỞNG NIỆM 70 NĂM NGÀY ĐỒNG BÀO, ĐỒNG CHÍ

HY SINH TRONG CÁC VỤ THẢM SÁT

TẠI SƠN CẨM HÀ (02/12/1955-02/12/2025)

-----

Kính thưa: Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Hiên.

Kính thưa Đ/c Huỳnh Thị Thùy Dung - Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy – Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận thành ủy Đà Nẵng;

Đ/c Đoàn Ngọc Hùng Anh - Thành ủy viên - Phó Chủ tịch HĐND thành phố Đà Nẵng;

Đ/c Trần Anh Tuấn – Thành ủy viên – Phó chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng;

Đ/c Lê Thị Bích Thuận – Thành ủy viên – Giám đốc Sở GDĐT – phụ trách đảng bộ xã Sơn Cẩm Hà;

Và các đồng chí lãnh đạo các sở ngành của thành phố!

Kính thưa:

Các đồng chí lão thành cách mạng, gia đình có công với cách mạng !

Kính thưa thân nhân, gia đình liệt sỹ, đồng chí, đồng bào đã hy sinh trong các vụ thảm sát tại xã Sơn Cẩm Hà !

Kính thưa quý vị đại biểu, quý vị khách mời !

Thưa toàn thể đồng chí, đồng bào !

Cách đây tròn 70 năm, tại mảnh đất Sơn Cẩm Hà đã diễn ra một sự kiện lịch sử hằn sâu trong tâm trí của Nhân dân về tội ác tày trời mà bọn phản động Quốc dân Đảng đã gây ra. Trong vòng 9 tháng, hơn 400 cán bộ, đảng viên trung kiên và những người yêu nước ở quê hương bị sát hại. Đỉnh điểm là những Vụ thảm sát tập thể tại Hầm Heo Đồng Trại - Tiên Cẩm, Gò Vàng - Tiên Sơn vào đêm ngày 02 tháng 12 năm 1955 đã lên án bản chất man rợ, tội ác tàn khốc khủng khiếp nhất chưa từng có trong lịch sử của bọn phản động Quốc dân Đảng lúc bấy giờ.

Để tưởng nhớ và tri ân các đồng chí, đồng bào đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc, được sự thống nhất của Thành ủy, HĐND, UBND, UBMTTQVN thành phố Đà Nẵng, hôm nay, Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân xã Sơn Cẩm Hà tổ chức trọng thể Lễ tưởng niệm 70 năm ngày đồng bào, đồng chí hi sinh trong các vụ thảm sát tại Sơn Cẩm Hà (02/12/1955 - 02/12/2025).

Trong giờ phút trang nghiêm và xúc động này, thay mặt Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân xã nhà, Tôi xin bày tỏ lòng thành kính, tri ân trước anh linh đồng chí, đồng bào đã vĩnh viễn ra đi vì sự nghiệp cách mạng của quê hương, đất nước. Xin được gửi lời thăm hỏi ân cần và chân thành sẻ chia những đau thương, mất mát không gì bù đắp nổi của các gia đình, thân nhân liệt sỹ, đồng chí, đồng bào đã hy sinh trong các Vụ thảm sát mà kẻ thù tàn bạo đã gây ra.

Kính thưa các đồng chí và toàn thể đồng bào!

Thay chân Thực dân Pháp, đế quốc Mỹ đã nhanh chóng nhảy vào miền Nam, mưu toan độc chiếm Đông Dương. Chúng lập nên Chính phủ bù nhìn Ngô Đình Diệm nhằm phá hoại Hiệp định Giơ - ne - vơ, biến miền Nam thành thuộc địa kiểu mới và căn cứ quân sự của Mỹ ở Đông Dương. Từ đây, Cách mạng miền Nam phải đối đầu với một kẻ thù mới hung hãn, hiếu chiến, nham hiểm và tàn bạo nhất.

Tại địa bàn xã Sơn Cẩm Hà, đây là thời kỳ khó khăn nhất: các cơ sở cách mạng, cán bộ, đảng viên và Nhân dân ngoài chịu sự đàn áp, khủng bố tàn khốc của chính quyền Ngô Đình Diệm, với các chiêu bài huấn chính, tố cộng… chúng ta còn phải đối phó với một tổ chức cực kỳ phản động và man rợ nhất của mọi thời đại, đó là tổ chức Quốc dân Đảng phản động.

Tháng 02 năm 1955, bọn phản động Quốc dân Đảng tổ chức mítting chính thức tuyên bố ly khai Chính quyền Ngô Đình Diệm và thành lập Chính phủ phản động của chúng ở xã Sơn Cẩm Hà. Chúng lập “Chiến khu Nam Ngãi Bình Kỳ”. Chúng hình thành các tổ chức xã bộ, chi bộ, xây dựng các khu giam, nhà giam, đưa nhiều tên ác ôn khét tiếng, khát máu người vào bộ máy Quốc dân Đảng vùng Sơn Cẩm Hà như: Võ Quang Huy, Nguyễn Quang Dự, Phan Hường, Nguyễn Quang Hoàng, Nguyễn Quang Chung, Nguyễn Nghiên… Âm mưu của chúng là chiếm cứ cả vùng Tiên Phước - Trà My nối liền với vùng thấp của huyện Phước Sơn, xây dựng chiến khu dự bị, làm hậu cứ cho việc tiêu diệt những người cộng sản và đối đầu với quân Diệm.

Quốc dân Đảng chủ trương thực hiện chính sách hai mặt: vừa hô hào kêu gọi những người Cộng sản ra hợp tác với chúng để chống Diệm, vừa bí mật bắt cóc cán bộ, đảng viên và những người cảm tình cách mạng, giết từng người một rồi giấu xác. Chủ trương này của chúng đã được chính quyền Diệm triệt để lợi dụng nhằm mượn tay Quốc dân Đảng giết hại cán bộ, đảng viên trung kiên của ta. Bởi chúng biết Sơn Cẩm Hà là vùng đất giàu truyền thống yêu nước, truyền thống Cách mạng, nơi khởi nguồn phong trào Duy Tân, nơi Tỉnh ủy Quảng Nam xây dựng Lò Chén Phú Lâm tạo nguồn Tài chính cho Xứ ủy Trung Kỳ hoạt động trong những năm 1930. Tinh thần và hành động của Nhân dân Tiên Phước nói chung, Sơn Cẩm Hà nói riêng, là một lòng theo Đảng, theo Bác Hồ, toàn dân kháng chiến, toàn diện kháng chiến, không dễ dàng khuất phục. Vì vậy, quân Mỹ - Diệm cho rằng lợi dụng Quốc dân Đảng để “Đào tận gốc, trốc tận rễ Cộng sản” là chiêu bài hay nhất.

Nhưng cán bộ, Đảng viên và Nhân dân Sơn Cẩm Hà, những con người đã từng vào sinh, ra tử, dày dạn trong đấu tranh trực diện với quân thù đã không dễ dàng khuất phục trước những âm mưu nham hiểm, thủ đoạn xảo quyệt của Mỹ - Diệm và bọn Quốc dân Đảng. Cán bộ, đảng viên của ta đã lãnh đạo quần chúng đứng lên kiên quyết đấu tranh chống bắt cóc, chống khủng bố, bảo vệ cán bộ, đảng viên, bảo vệ những người yêu nước, bảo vệ Cách mạng. Chiêu bài hợp tác của bọn Quốc dân Đảng ngay từ buổi đầu đã bị thất bại, bộ mặt thật của bè lũ phản động, khát máu người đã bị vạch trần.

Biết không thể lừa bịp được Nhân dân, Quốc dân Đảng đã lột bỏ cái vỏ bọc “yêu nước”, hiện nguyên hình là những tên đồ tể khát máu. Chúng tăng cường bắt cóc cán bộ, đảng viên và những người yêu nước của ta đưa đi thủ tiêu, giấu xác. Sự tàn ác, khủng bố của chúng càng lúc càng trắng trợn, chúng ngang nhiên cho lính ập vào nhà bắt trói cán bộ, đảng viên của ta đem về giam giữ, tra tấn, gây nên làn sóng phẫn uất tột độ trong Nhân dân. Chúng dùng nhiều hình thức tra tấn man rợ, tại Các địa danh như Hủng Lớn, Hố Sâu, Đập Ông Nông, Sông Rù Rì, Gò Vàng, Đồng Trại... đã trở thành những nơi gây tội ác và mồ chôn tập thể của biết bao cán bộ, đảng viên trung kiên, đồng bào yêu nước, trong đó có rất nhiều phụ nữ và trẻ em.

Kính thưa các đồng chí, thưa toàn thể đồng bào!

Kẻ thù càng tàn sát bao nhiêu thì ngọn lửa căm hờn của người dân Sơn Cẩm Hà càng bốc cao bấy nhiêu. Người người, nhà nhà sẵn sàng kề vai, sát cánh, cùng nhau đứng lên đấu tranh trực diện với kẻ thù. Nhiều cuộc đấu tranh, chống trả quyết liệt của Nhân dân ta đã diễn ra trong suốt 9 tháng, mà tiêu biểu là trận quyết sống, chết với kẻ thù của Nhân dân thôn 6, Tiên Sơn vào đêm Mùng 5 tháng 5 năm Ất Mùi (1955). Với những vũ khí thô sơ như gậy, gộc, giáo mác, cuốc, xuổng… Nhân dân Tiên Sơn đã mưu trí, gan dạ, chống trả quyết liệt với một Trung đội có vũ trang của địch đã làm cho kẻ thù khiếp vía. Tên quận phó Quốc dân Đảng Nguyễn Quang Chung đã phải đền mạng, tên ác ôn Lê Nghinh bị bắt sống, nhiều tên khác bị thương và phải tháo chạy thoát thân. Trước dũng khí Cách mạng của những con người yêu nước, bọn Quốc dân Đảng đã nhanh chóng suy yếu, buộc chúng phải tính đến việc quy hàng để cấu kết với chính quyền Ngô Đình Diệm, tiếp tục thực hiện mưu đồ chống phá Cách mạng, cát cứ một số vùng trọng điểm chiến lược ở Tây Quảng Nam.

Trước khi ra hàng, bọn Quốc dân Đảng đã gây ra Vụ thảm sát điên cuồng, man rợ, đẫm máu vào đêm ngày 02/12/1955. Chúng đã chôn sống tập thể trên 200 đồng chí, đồng bào của ta tại các Hầm Heo Đồng Trại - Tiên Cẩm và Gò Vàng - Tiên Sơn. Chúng tổ chức lùng sục, bắt người của ta, dùng dây mây trói giật khuỷu tay từng người, rồi nối người này với người kia thành một xâu dài từ 30 đến 40 người dẫn đến các Hầm Heo; người đi trước bị chúng đạp xuống Hầm, tất cả những người còn lại đều bị kéo theo; chúng xô mỗi lần ba xâu người xuống Hầm rồi nện đất, đá lấp hầm, dùng cọc tre vót nhọn thọc xuống trong tiếng thét dội lửa căm hờn của đồng chí, đồng bào: “Đả đảo bọn Quốc dân Đảng khát máu”, “Hồ Chí Minh muôn năm!”, “Hồ Chí Minh muôn năm!”

Kính thưa các đồng chí, thưa toàn thể đồng bào!

Vụ thảm sát mà bọn phản động Quốc dân Đảng gây ra ở Sơn Cẩm Hà là Vụ thảm sát dã man nhất, tàn bạo nhất, rùng rợn nhất ở Quảng Nam trong thế kỷ XX. 70 năm đã trôi qua, nhưng tiếng thét cháy bỏng/ căm hờn của đồng chí, đồng bào vào mùa Đông năm 1955 vẫn còn vang vọng, đau xé tâm can của tất cả chúng ta. Mảnh đất Sơn Cẩm Hà đời đời khắc ghi tên tuổi các đồng chí, đồng bào, những chiến sỹ kiên trung đã mãi mãi nằm xuống vì quê hương, đất nước. Lịch sử ngàn đời mãi mãi biết ơn và cảm phục ý chí kiên cường, tinh thần Cách mạng quật khởi, lòng quả cảm của Nhân dân ta trước sự tàn ác dã man của kẻ thù. Dẫu biết đương đầu với quân man rợ là bị tra tấn, hy sinh, chết chóc, nhưng Nhân dân ta vẫn bám đất, giữ làng “Một tất không đi, một ly không rời” quyết bảo vệ quê hương. Chúng ta tự hào và khâm phục ý chí đấu tranh ngoan cường của Nhân dân Sơn Cẩm Hà, của những quần chúng ưu tú, Đảng viên kiên trung đã sẵn sàng hy sinh để giữ tròn khí tiết Cách mạng, bảo vệ tổ chức Đảng. Chúng ta thành tâm sẻ chia nỗi đau mất mát của những gia đình có người thân hy sinh. Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân Sơn Cẩm Hà xin mãi mãi tri ân các thế hệ đồng chí, đồng bào đã ngã xuống, hy sinh cho mảnh đất này.

Kính thưa các đồng chí và toàn thể đồng bào!

Hơn 400 đồng chí, đồng bào hy sinh trong các Vụ thảm sát tại Sơn Cẩm Hà năm 1955 là biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần đấu tranh kiên cường, bất khuất chống kẻ thù của Nhân dân ta. Hy sinh, mất mát của Nhân dân ta là rất lớn, nhưng giá trị lịch sử là bất diệt. Cùng với cuộc đấu tranh Cây Cốc (Tiên Thọ), Vụ thảm sát Sơn Cẩm Hà đã viết nên Bản tráng ca bi hùng vọng mãi đến ngàn sau, khúc ca của tinh thần quật khởi, tinh thần tiến công Cách mạng của cán bộ, đảng viên và Nhân dân Sơn Cẩm Hà ngay buổi đầu giáp mặt quân thù.   

Những hy sinh, mất mát, đau thương trong Vụ thảm sát tại Sơn Cẩm Hà đã thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh của quân và dân trong 21 năm chống Mỹ cứu nước. Cùng với các lực lượng vũ trang, chúng ta đã mở các Chiến dịch Vượt sông Tranh giải phóng Tiên Lãnh, Tiên Ngọc năm 1961, xây dựng Căn cứ địa cách mạng; Chiến dịch Vượt sông Tiên giải phóng Sơn Cẩm Hà năm 1962 tạo bàn đạp vững chắc và tạo thế thuận lợi để Cách mạng tiến công xuống đồng bằng. Quân và dân ta đã làm thất bại các Chiến dịch “Bình châu”, “Dân chiến”, “Tố cộng”, “Diệt cộng” của địch, bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền Cách mạng.

Kính thưa các đồng chí và toàn thể đồng bào!

Trải qua 50 năm sau ngày hòa bình lập lại, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện, xã; sự quan tâm giúp đỡ của Tỉnh và Trung ương, cùng với đức tính cần cù, chịu khó, năng động và sáng tạo, Nhân dân xã nhà đã phát huy truyền thống anh hùng của quê hương, đoàn kết vượt qua mọi khó khăn, thử thách; khai thác và sử dụng hiệu quả các tiềm năng, thế mạnh của địa phương để phát triển kinh tế, giảm nghèo và xây dựng đời sống mới. Cùng với sự phát triển chung của Thành phố, vùng Chiến khu Sơn Cẩm Hà đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ và đầy năng động. Địa phương đã chủ động chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng sản xuất hàng hóa; đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại; khai thác tốt tiềm năng sẵn có để tạo giá trị bền vững. Kết cấu hạ tầng được quan tâm đầu tư, đặc biệt là hệ thống giao thông, điện lưới quốc gia và nhiều công trình công cộng khác, mở ra cho Sơn Cẩm Hà những triển vọng phát triển mới. Đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân không ngừng cải thiện; diện mạo quê hương ngày càng thay đổi, khởi sắc.

Kính thưa các đồng chí và toàn thể đồng bào!

Từ ngày 01/7/2025, triển khai thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp theo quy định, xã Sơn Cẩm Hà được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Tiên Sơn, Tiên Cẩm, Tiên Hà và Tiên Châu. Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong thời gian qua, nhưng so với mặt bằng chung của thành phố Đà Nẵng sau sáp nhập, Sơn Cẩm Hà vẫn còn không ít khó khăn. Điều đó đòi hỏi sự quan tâm sâu sắc hơn nữa của Đảng, Nhà nước và các cấp, các ngành đối với vùng căn cứ địa cách mạng - mảnh đất từng chịu nhiều hy sinh, gian khổ và có nhiều đóng góp qua các thời kỳ lịch sử của Đất nước.

Trong giờ phút trang nghiêm này, chúng ta không chỉ ôn lại và tự hào về truyền thống cách mạng của “Vùng căn cứ địa”, của những năm tháng gian khổ hy sinh, mà còn tự soi rọi, suy ngẫm để sống, cống hiến và hành động sao cho xứng đáng với truyền thống vẻ vang ấy.

Tại buổi Lễ trọng thể này, tôi kêu gọi toàn Đảng, toàn quân và toàn dân trong xã tiếp tục phát huy truyền thống Anh hùng trong chiến đấu, cũng như những thành quả đạt được trong 50 năm xây dựng và phát triển. Chúng ta hãy đoàn kết một lòng, nêu cao tinh thần tự lực, tự cường; tập trung khai thác tốt các tiềm năng, lợi thế; tranh thủ tối đa các nguồn lực để xây dựng xã Sơn Cẩm Hà phát triển toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa và xã hội.

Xã Sơn Cẩm Hà cần chú trọng triển khai những nhiệm vụ, đặc biệt là 03 nhiệm vụ đột phá mà Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã đề ra. Đây là những nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược nhằm tạo nền tảng vật chất và tinh thần cho sự phát triển bền vững của địa phương. Chúng ta quyết tâm tiếp tục huy động mọi nguồn lực để đầu tư xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, đáp ứng tốt nhu cầu sản xuất và đời sống của Nhân dân. Đẩy mạnh phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, xây dựng; thương mại - dịch vụ; thu hút đầu tư, ưu tiên phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản, vật liệu xây dựng. Phát triển nông nghiệp toàn diện theo hướng sản xuất hàng hóa, đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; chú trọng phát triển chăn nuôi, kinh tế vườn và kinh tế trang trại. Tăng cường phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại và dịch vụ.

Quan tâm thực hiện tốt công tác đền ơn đáp nghĩa, chính sách người có công, an sinh xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống Nhân dân, phấn đấu để các đối tượng chính sách có cuộc sống ổn định về vật chất, phong phú về tinh thần theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bảo tồn, phát huy giá trị bản sắc văn hóa, con người xã Sơn Cẩm Hà gắn với đẩy mạnh phát triển du lịch; thực hiện tốt công tác thông tin, tuyên truyền, văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao. Thúc đẩy áp dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số, phục vụ hiệu quả người dân, doanh nghiệp.

Cần tăng cường tiềm lực, nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu, giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội. Tiếp tục củng cố hệ thống chính trị, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất đạo đức, trình độ, năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Không ngừng xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước vì một Sơn Cẩm Hà ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Nhân dịp này, thay mặt Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã nhà, chúng tôi kính đề nghị Thành ủy, HĐND, UBND&UBMTTQVN Thành phố, các Sở, ban ngành của Thành phố Đà Nẵng tiếp tục quan tâm, ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư cho vùng đất chiến khu Sơn Cẩm Hà còn nhiều khó khăn; nhất là đối với các công trình hạ tầng phục vụ sản xuất, đời sống Nhân dân, phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng Nông thôn mới.

Kính thưa các đồng chí, thưa toàn thể đồng bào !

Trước anh linh các Anh hùng, Liệt sĩ và vì quê hương Sơn Cẩm Hà thân yêu, một lần nữa, tôi kêu gọi toàn thể đồng chí, đồng bào và các tầng lớp Nhân dân tiếp tục phát huy truyền thống anh hùng, đoàn kết một lòng, chung sức đồng lòng xây dựng Sơn Cẩm Hà ngày càng phát triển trên con đường đổi mới. Đó chính là ý chí sắt đá, là lời hứa thiêng liêng và cũng là hành động đền ơn đáp nghĩa lớn lao nhất của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Sơn Cẩm Hà trước anh linh các thế hệ đồng bào, đồng chí, chiến sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do trên mảnh đất này, đồng thời là trách nhiệm thiêng liêng đối với các thế hệ mai sau.

Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh muôn năm !

Nước cộng hòa XHCN Việt Nam muôn năm !

Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp của chúng ta !

Đời đời nhớ ơn các Anh hùng - Liệt sỹ !

Cuối cùng, xin trân trọng gửi tới các đồng chí lãnh đạo thành phố, lãnh đạo các sở, ban, ngành, đoàn thể của thành phố, các đồng chí nguyên lãnh đạo huyện qua các thời kỳ; Mẹ Việt Nam Anh hùng; các đại biểu, các vị khách quý, đặc biệt nhất là thân nhân, gia đình liệt sỹ, đồng chí, đồng bào đã hy sinh trong các vụ thảm sát cùng toàn thể Nhân dân xã nhà lời chúc sức khỏe, thành công trong công tác và cuộc sống! Xin trân trọng cảm ơn.