Đảng và Nhà nước ta xác định chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng để phát triển đất nước nhanh và bền vững. Đặc biệt, người dân được xác định là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của chuyển đổi số. Điều đó có nghĩa là mỗi người dân không chỉ được thụ hưởng những tiện ích mà chuyển đổi số mang lại, mà còn trực tiếp tham gia xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số thông qua chính những hoạt động thường ngày của mình.

Mỗi lần sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, phản ánh hiện trường qua ứng dụng số hay chia sẻ thông tin tích cực trên mạng xã hội đều là những hành động thiết thực góp phần xây dựng một xã hội hiện đại, minh bạch và phát triển. Vì vậy, việc hình thành và phát triển công dân số là yêu cầu tất yếu trong giai đoạn hiện nay.

Công dân số là ai?

Có thể hiểu một cách đơn giản, công dân số là người có khả năng sử dụng công nghệ số và các nền tảng số để học tập, làm việc, giao tiếp, tiếp cận các dịch vụ công, giao dịch điện tử và tham gia các hoạt động xã hội một cách hiệu quả, an toàn và có trách nhiệm.

Khác với trước đây, khi nhiều thủ tục hành chính phải thực hiện trực tiếp tại cơ quan nhà nước, hiện nay người dân có thể nộp hồ sơ trực tuyến, theo dõi quá trình giải quyết, nhận kết quả điện tử, thanh toán trực tuyến hoặc sử dụng ứng dụng định danh điện tử để thực hiện nhiều giao dịch chỉ bằng một chiếc điện thoại thông minh.

Có thể nói, mỗi người dân chính là một "mắt xích" quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Khi người dân chủ động sử dụng các dịch vụ số, hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước được nâng cao, chi phí xã hội được giảm bớt, đồng thời góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, công khai và minh bạch.

Những kỹ năng số cơ bản mà mỗi công dân cần trang bị

Để trở thành công dân số, mỗi người cần từng bước trang bị cho mình những kỹ năng số cơ bản.

Trước hết là kỹ năng sử dụng thiết bị số. Người dân cần biết sử dụng điện thoại thông minh, máy tính hoặc máy tính bảng; biết kết nối Internet, cài đặt và cập nhật các ứng dụng cần thiết, sử dụng trình duyệt web cũng như khai thác các tiện ích phục vụ cuộc sống và công việc.

Bên cạnh đó là kỹ năng tìm kiếm và khai thác thông tin trên Internet. Trong thời đại số, lượng thông tin rất lớn và được cập nhật liên tục. Mỗi người cần biết lựa chọn nguồn thông tin chính thống, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ và tránh tiếp nhận những thông tin sai lệch hoặc chưa được xác thực. Khi cần tìm hiểu về chủ trương, chính sách hay thủ tục hành chính, người dân nên ưu tiên tra cứu trên Cổng Dịch vụ công, Cổng Thông tin điện tử của các cơ quan nhà nước hoặc Trang thông tin điện tử của địa phương.

Một kỹ năng quan trọng khác là sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Người dân nên chủ động tìm hiểu cách đăng nhập bằng tài khoản định danh điện tử, nộp hồ sơ trực tuyến, theo dõi tiến độ giải quyết, thanh toán trực tuyến và nhận kết quả điện tử. Việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại mà còn góp phần giảm áp lực cho cơ quan hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.

Ngoài ra, mỗi người cần biết thực hiện các giao dịch điện tử như thanh toán bằng mã QR, chuyển khoản, sử dụng ngân hàng số hoặc ví điện tử trong các giao dịch hằng ngày. Đây là xu hướng phổ biến, góp phần xây dựng nền kinh tế số và hạn chế việc sử dụng tiền mặt.

Cùng với đó là kỹ năng giao tiếp và làm việc trên môi trường số. Việc sử dụng thư điện tử, các nền tảng trao đổi công việc, họp trực tuyến hoặc mạng xã hội cần được thực hiện với thái độ văn minh, lịch sự, tôn trọng người khác và tuân thủ các quy định của pháp luật.

Sử dụng dịch vụ số an toàn – Trách nhiệm của mỗi người dân

Cùng với những tiện ích to lớn, môi trường số cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ về mất an toàn thông tin và các hành vi lừa đảo trên không gian mạng. Vì vậy, việc sử dụng dịch vụ số an toàn là yêu cầu đặt ra đối với mỗi công dân.

Người dân cần xây dựng thói quen bảo vệ tài khoản cá nhân bằng cách sử dụng mật khẩu có độ bảo mật cao, thay đổi mật khẩu định kỳ, kích hoạt xác thực hai lớp khi có thể và tuyệt đối không cung cấp mật khẩu hoặc mã OTP cho bất kỳ cá nhân nào.

Đồng thời, cần chú trọng bảo vệ dữ liệu cá nhân, không tùy tiện chia sẻ hình ảnh căn cước công dân, thông tin tài khoản ngân hàng, giấy tờ cá nhân hoặc các thông tin riêng tư trên mạng xã hội khi không thực sự cần thiết.

Hiện nay, các đối tượng xấu thường lợi dụng sự phát triển của công nghệ để thực hiện nhiều hình thức lừa đảo như giả danh cơ quan công an, viện kiểm sát, ngân hàng, cán bộ nhà nước hoặc gửi đường liên kết giả mạo nhằm chiếm đoạt tài sản. Người dân cần nâng cao cảnh giác, không truy cập các đường dẫn không rõ nguồn gốc, không cài đặt ứng dụng lạ và tuyệt đối không chuyển tiền khi chưa xác minh đầy đủ thông tin.

Bên cạnh đó, người dân nên ưu tiên sử dụng các nền tảng chính thống của cơ quan nhà nước và các tổ chức uy tín; thường xuyên cập nhật phần mềm, hệ điều hành để vá các lỗ hổng bảo mật, góp phần bảo vệ an toàn cho thiết bị và dữ liệu cá nhân.

Trách nhiệm của công dân trong môi trường số

Xây dựng xã hội số không chỉ đòi hỏi hạ tầng công nghệ hiện đại mà còn cần những công dân có trách nhiệm trong không gian mạng.

Trước hết, mỗi người cần tuân thủ các quy định của pháp luật, không đăng tải hoặc chia sẻ thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng; không xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác; không phát tán nội dung vi phạm pháp luật hoặc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó, cần xây dựng văn hóa ứng xử văn minh trên môi trường số. Mỗi bình luận, mỗi lượt chia sẻ hay mỗi bài đăng đều cần thể hiện sự tôn trọng, trách nhiệm và tinh thần xây dựng. Không sử dụng ngôn từ kích động, xúc phạm hoặc lan truyền những nội dung gây ảnh hưởng xấu đến cộng đồng.

Mỗi người dân cũng cần không ngừng học tập và nâng cao kỹ năng số, chủ động tiếp cận các ứng dụng mới, tìm hiểu các dịch vụ số và cập nhật kiến thức về bảo đảm an toàn thông tin. Việc học tập không chỉ dành cho người trẻ mà còn cần sự tham gia của mọi lứa tuổi, góp phần thu hẹp khoảng cách số trong cộng đồng.

Đặc biệt, mỗi người có thể trở thành một "hướng dẫn viên số" trong chính gia đình mình bằng cách hỗ trợ ông bà, cha mẹ, người cao tuổi hoặc những người ít có điều kiện tiếp cận công nghệ sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt ứng dụng định danh điện tử, thực hiện dịch vụ công trực tuyến hoặc thanh toán điện tử. Sự chia sẻ và hỗ trợ này sẽ góp phần lan tỏa kỹ năng số đến mọi người dân.

Ngoài ra, người dân cần tích cực đồng hành cùng chính quyền địa phương thông qua việc sử dụng các nền tảng số trong giải quyết thủ tục hành chính, phản ánh các vấn đề phát sinh trên địa bàn, đóng góp ý kiến xây dựng chính quyền và tham gia các hoạt động tuyên truyền, phổ biến kiến thức về chuyển đổi số.

Chung tay xây dựng công dân số, xã hội số

Trong thời gian qua, chính quyền các cấp đã và đang đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công trực tuyến, phát triển hạ tầng số, triển khai định danh và xác thực điện tử, đồng thời phát huy vai trò của các Tổ công nghệ số cộng đồng trong việc hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ.

Tuy nhiên, để chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống thì yếu tố quyết định vẫn là sự tham gia chủ động của mỗi người dân. Mỗi công dân biết sử dụng công nghệ số đúng cách sẽ góp phần hình thành cộng đồng số văn minh, an toàn và hiện đại.

Chuyển đổi số không phải là câu chuyện của riêng cơ quan nhà nước hay doanh nghiệp công nghệ mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Mỗi người dân hãy bắt đầu từ những việc làm thiết thực như sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, bảo vệ thông tin cá nhân, chia sẻ thông tin chính thống và ứng xử có văn hóa trên không gian mạng.

Mỗi công dân số hôm nay chính là nền tảng để xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số ngày mai. Hãy cùng chung tay phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo và trách nhiệm, góp phần xây dựng quê hương ngày càng hiện đại, văn minh và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.